Achterwand

 

1-2. Gerrit Jozef Exaltus (1893-1960), Haven in Leerdam, ca. 1900-1930. In bruikleen van: Familie Exaltus uit Leerdam. Via een tante zijn twee tekeningen van overgrootvader in de familie gebleven. Tekening nummer 1 is een kopie van de toen landelijk bekende ets van Willem Wenckebach (nummer 3).

 

3. Ludwig Willem Reymert (Willem) Wenckebach (1860-1937), De haven te Leerdam, 1899 In bruikleen van: Gemeente Leerdam.

Wenckebach heeft deze ets gemaakt voor illustratie van een toen populaire jaarkalender. Hij was getrouwd met Geertruida van Voorthuijsen en zij kwam uit een Leerdamse familie. Wenkebach was kunstschilder, illustrator, boekbandontwerper, graficus en werkte in de stijl van de Haagse School. Hij is vooral bekend door zijn aquarellen voor de Verkade-albums van Jac. P. Thijsse.

 

4. Peter (?), Zicht op het Hofje van Mevrouw van Aerden. In bruikleen van: Gemeente Leerdam. Ons is helaas niets bekend over de tekenaar, heeft u een idee dat horen we dit graag!

 

5. Aart van de Ruit, Zicht op Leerdam, 1943.

In bruikleen van: Familie De Bruin uit Leerdam.

Deze tekening is gemaakt in de Tweede Wereldoorlog. Neef Aart van de Ruit woonde in Rotterdam en vond na het bombardement in 1940 onderdak bij familie in Asperen. Deze tekening van hem is bewaard in de familie.

 

6. Carl Wilhelm Mieling (1815-1903), Leerdam, Veerpoort, 1860. In bruikleen van: Familie Verboog uit Leerdam. Deze kleurenlitho werd uitgegeven in een boek met stads- en dorpsgezichten in Amsterdam in 1863. Te zien is de vroegere Veerpoort. Rechts zijn het Veerhuis en Poorthuis (die nog zichtbaar zijn in het huidige straatbeeld) te zien.

 

7. De hardglasfabriek der heeren Jeekel, Mijnssen & Co. te Leerdam, 1876.

In bruikleen van: Familie Verboog uit Leerdam

Een vogelvluchttekening van de Leerdamse glasfabrieken. Links zichtbaar de flessenfabriek met de drie hutten, het kantoor en verdere bedrijfsgebouwen; in het midden de hardglas-fabriek en helemaal rechts de tafelglasfabriek.

 

8. Abraham Rademaker (1676-1735), Poort tot Leerdam, 1792. In bruikleen van: Gemeente Leerdam. 

Kopergravure door Abraham Rademaker, oorspronkelijk uitgegeven in Amsterdam in 1792 door J.A. Crajenschots Kabinet van Nederlandsche en Kleefsche Oudheden. Waarschijnlijk is dit de Schoonrewoerdse poort (op de plek van het dr. C.

Voogdplein nu). De poort lijkt een woning, ligt aan de landszijde en er is geen gracht te zien.

 

9. Piet Willems, het Veer over de Linge, ca. 1930.

In bruikleen van: De heer Langerhuizen uit Den Haag. Tot 1946 was er een voetveer met twee roeiboten tussen Leerdam en Asperen.

Vanaf 1770 was er een bel aan de Asperse kant waarmee de veerman kon worden ‘geroepen’. Na 1946 werd het voetveer vervangen door een veerpont waarmee in een keer 35 mensen konden worden overgezet (tegen 3 cent p.p.). Het tarief

verdubbelde ’s nachts, bij storm of ijsgang. In 1955 was de Lingebrug klaar en werd het veer overbodig.

 

10. Cor Marinus van der Woerd (1901-1994), Zicht op de haven Leerdam, 1943. In bruikleen van: Familie Verboog uit Leerdam. Cor van der Woerd woonde en werkte in Oosterbeek. Van der Woerd was een begaafd etser: vooral kleuretsen, stadsgezichten, land-schappen en nonfiguratie.

Van deze ets zijn er 100 uitgegeven.

 

11. Gerrit Jozef Exaltus (1893-1960), Haven te Leerdam, ca. 1900-1930. In bruikleen van: Familie Exaltus uit Leerdam. Op een rommelmarkt in Heukelum werd dit olieverfschilderij, gemaakt door eigen overgroot-vader Exaltus, tot verrassing van eigenaar gevonden. Dit werk is bijna gelijk aan tekening nummer 2, hieronder.

 

12. Floris Meydam (1919-2011), Het Poorthuis, plm. 1950. In bruikleen van: Gemeente Leerdam. Floris Meydam was een Nederlands industrieel ontwerper, die vooral glaswerk en keramiek heeft ontworpen. Deze originele houtsnede laat het Oude Poorthuis zien vanaf de Zuidwal. In 1863 werd de Veerpoort van Leerdam gesloopt met de

daaraan grenzende Westwal. De twee panden ten zuiden van de Veerpoort, het Veerhuis en het Poorthuis, werden gespaard.

 

13. J. Barends, Gezicht op de Spoorstraat, 1901. In bruikleen van: Gemeente Leerdam. Van de maker van deze tekening is niets bekend, maar het werk was een souvenir voor de heer en mevrouw Caspers. De heer Caspers was waarschijnlijk notaris in Leerdam. Vervolgens werd de tekening jaren later geschonken aan de gemeente

Leerdam door J. Caspers, die werd geboren in het huis met de hoge stoep op 01-08-1901.

 

14. J.J. (Koos) van Thiel, Zuidwal met muizentoren, ca. 1910-1930. In bruikleen van: Gemeente Leerdam. We zien de Zuidwal nog zonder kade bij de muizentorens. De heer J.J. (Koos) van Thiel had een schildersbedrijf en winkel in Leerdam aan de Vlietskant.

 

15. Joop Kropf (1892-1979), Leerdam, ca. 1920

In bruikleen van: Familie Verboog uit Leerdam

De Haagse schilder Kropf schilderde, aquarelleerde, tekende, etste en lithografeerde

stillevens, portretten en landschappen en wordt gerekend tot de Nieuwe Haagse School. Duidelijk te zien op deze tekening is de kleine aanbouw die er links tegen de muizentoren was. Deze zijn verdwenen na de restauratie.

 

16. Waalko Jans Dingemans (1873-1925), Poortje te Leerdam, 1924. In bruikleen van: Gemeente Leerdam. Dingemans (etser, graficus, schilder en tekenaar uit Gorinchem/Haarlem) maakte deze ets het jaar voor zijn overlijden. Het werk is in bezit in het Teylers’ Museum in Haarlem. Het afgebeelde poortje vind je schuin tegenover het Hofje van Aerden. Het is een overblijfsel van het Drossaardhuis (of: Schoonhuis). Dit pand was in 16e eeuw aangekocht voor prinses Maria van Oranje, die het graafschap voor haar broer

Philips Willem bestuurde.

 

17. Jeanne de Ridder (1920-1970), Het Veerhuis, 1949. In bruikleen van: Familie Den Boer uit Leerdam. Jeanne de Ridder volgde de kunstacademie in de avonduren. Ze gaf tekenles op o.a. de huishoudschool en had op diverse plekken in Leerdam een ruim atelier. Ze

werkte en exposeerde ook samen met Imko Reinders. Op deze aquarel zien we het Veerhuis, op de hoek Kerkstraat en Westwal.

 

18. Piet Willems, de R.K. kerk en R.K. school, 1930-1978. In bruikleen van: De heer Langerhuizen uit Den Haag. Piet Willems woonde destijds aan het laantje van Iperen. Hij tekende de school en kerk aan de Meent, die in 1925 en 1930 zijn gebouwd op geschonken grond van de familie Thöne. De kerk is gebouwd naar ontwerp van Dom Bellot, een franse monnik en architect. Aan de buitenkant is het ontwerp sober expressionistisch. Het interieur is uitbundiger en kleurrijker met Art Deco invloeden. Bij de toepassing van stenen is

gekleurd glas uit de Glasfabriek Leerdam gebruikt. Het schoolgebouw is in 1998 gesloopt.

 

19. Gerrit Sprado (1926–2015), Grote Kerk Leerdam, 1958. In bruikleen van: Familie Meijdam uit Leerdam. Gerrit Sprado was een inwoner van Leerdam die veel schilderde en (na)tekende. Dit is een van zijn vele potloodtekeningen. De heer Sprado heeft ook het gekleurde mozaïek met een afbeelding van de wonderbare visvangst gemaakt, op de muur van de Pauluskerk in Leerdam.

 

20. Hendrik Spilman (1721-1784) naar tekening van Jan de Beijer (1703-1780) , "Het Steedje Leerdam aan de Linge op Asperen ziende 1750” en

“Leerdam van een anderen kant 1750". In bruikleen van: Familie Verboog uit Leerdam. Boven: Rechts de molen aan de Lingedijk, midden voor de Veerpoort, links de korenmolen aan de Westwal. Beneden: Schaatsers en mensen met sleetjes vermaken zich op het ijs buiten de stadmuren van Leerdam met op de achtergrond de Veerpoort. Deze prenten zijn gepubliceerd in "Het verheerlykt Nederland".

 

21. Molen, pentekening ?

In bruikleen van: Familie Verboog uit Leerdam.

 

22. Caspar Merian (1627-1686), Leerdam, ca. 1670. In bruikleen van: Familie Verboog uit Leerdam. Een oude plattegrond van Leerdam, bestaande uit vijf verticale straten en drie

horizontale straten. In het midden hiervan is te zien de kerk en daar tegenover het

rechthuis, aan de onderzijde binnen de stadsmuren het Drostenhauss (het Drossaardshuis, tegenover wat nu het Hofje van Aerden is).

 

23. Melchior Bolstra, Kaart tot het project ontlasting van de Lek boven langs den Diefdyk tot in de Linge, 1754. In bruikleen van: Familie Brouwer uit Leerdam

Deze afdruk van een kopergravure is afkomstig uit een waterschapskamer en is via

een antiekzaak in Gorinchem in bezit gekomen. In de 18e eeuw kampte de rivier de Lek vaak met hoge waterstanden en dijkdoorbraken. Samen met de

waterbouwkundige Lulofs bedacht de Rijnlandse landmeter Bolstra een plan voor een overlaat: bij hoge waterstanden zou het overtollige rivierwater langs de Diefdijk in de Linge gebracht kunnen worden. De Linge, die dan verbreed zou moeten worden, voerde het water vervolgens af naar de Merwede. Eerst werd het plan

positief ontvangen, maar er rezen felle bezwaren van diverse zijden. Het plan kwam

uiteindelijk niet van de grond.

 

24. Jan de Beyer (1703-1780) [tekening] / Philippus van der Schley (1724-1817) [druk], De Veer Poort te Leerdam, 1739-1817. In bruikleen van: Gemeente Leerdam

Deze tekening van Jan de Beyer wordt gedateerd tussen 1739 en 1817. Philippus van der Schley heeft het werk gedrukt. De Veerpoort zou in 1863 worden gesloopt en moest toen plaatsmaken voor nieuwbouw. De grachten zijn gedempt. Op de

voorgrond de korenmolen die op de noord-westhoek van de stad stond (adres nu:

Westwal 34, ‘De Molenburcht’).

 

25. Abraham Zeeman (ca. 1695-1754), Zicht op Leerdam, 1730

In bruikleen van: Gemeente Leerdam. Van Zeeman is weinig meer bekend dan dat hij koperplaat graveur en etser was en woonde in Amsterdam. Deze antieke kopergravure, gemaakt in Middelburg, is uitgegeven door Evert Visscher in 1732 in ’Zuidhollandsch Arkadia.’ De prent laat een profielgezicht van Leerdam zien met op de voorgrond vissers.

 

26. Rudolphe Strebelle (1880-1959), Gezicht op de Zuidwal met Houtfabriek Varsseveld, 1926. In bruikleen van: Familie Temminck. Strebelle was een Belgische kunstschilder. In de periode 1926-1928 ontwerpt hij

ook vazen en unica voor de Glasfabriek. Hij was een zwager van de glasfabriek

directeur P.M. Cochius. Deze tekening laat de Zuidwal zien (vanaf de Steiger) met

op de achtergrond de voormalige Houthandel Varsseveld & Co.

 

27. Leo K. Zeldenrust, Gezicht op Leerdam, pentekening, 1940

In bruikleen van: Familie Den Besten uit Leerdam

Leo Zeldenrust heeft meerdere pentekeningen gemaakt van Leerdam en Asperen.

 

28. Gerrit Sprado (1926–2015), Nieuwstraat, aquarel, ca. 1960

In bruikleen van: Familie Sprado

 

29. Gerrit Sprado (1926–2015), Zuidwal, aquarel, ca. 1955

In bruikleen van: Familie Sprado

De heer Sprado, inwoner van Leerdam, schilderde, tekende en aquarelleerde veel in zijn vrije tijd.